Puset Kullanımı Üzerinden Gelişimsel Bir Değerlendirme (2 Yaş ve Sonrası)
Erken çocukluk dönemi, çocuğun dünyayla ilişkisinin büyük ölçüde bedeni üzerinden kurulduğu bir gelişim evresidir. Yürüme, yön değiştirme, denge kurma, itme–çekme gibi temel hareketler; yalnızca kasları değil, sinir sisteminin olgunlaşmasını, dikkat kapasitesini ve duygusal düzenleme becerilerini de doğrudan etkiler. Bu nedenle hareket, bu yaş grubu için “ekstra faydalı” değil; gelişimin kurucu bir parçasıdır.
Pusetle taşınan çocuk: Gelişimsel bir soru işareti
Puset, bebeklik döneminde bakım veren için pratik ve gerekli bir araçtır. Ancak 2 yaş ve sonrasında pusetin alışkanlık halinde kullanımı, çocuğun gelişimsel ihtiyaçları açısından bazı alanları pasif bırakır. Bu yaşlardan itibaren çocuk, bedeniyle ilerleme kapasitesine sahiptir. Yürüyebilir, yön değiştirebilir, kısa mesafeleri kendi gücüyle kat edebilir. Buna rağmen sürekli pusetle taşınan çocuk:
• bedenini dünyada konumlandırma,
• mesafeyle baş etme,
• yorgunlukla başa çıkma,
• “ben yapabilirim” duygusunu bedende yaşama deneyimlerini yeterince yaşayamaz.
Bu, çocuğun tembelliği ya da ebeveynin ihmali değildir; çoğu zaman modern yaşamın hızının doğal bir sonucudur. Ancak gelişimsel açıdan bakıldığında, 2 yaş ve sonrası için sürekli puset kullanımı destekleyici değil; sınırlandırıcıdır.
Hareket, sinir sistemini organize eder
Nörogelişim alanındaki çalışmalar, erken çocuklukta düzenli hareket deneyimi yaşayan çocukların:
• dikkatini toplama,
• bedensel sınırlarını fark etme,
• duygusal olarak regüle olabilme becerilerinin daha güçlü olduğunu göstermektedir.
Yürümek, scooter sürmek, denge bisikleti kullanmak gibi faaliyetler; vestibüler sistemi (denge) ve proprioseptif duyuyu (bedenin uzaydaki konumunu algılama) aktive eder. Bu iki duyusal sistem, çocuğun iç düzenlemesi için kritik önemdedir. Kendi bedeniyle ilerleyen çocuk, yalnızca “enerji atmaz”; sinir sistemi daha iyi organize olur.
Özerklik: Bedende başlayan bir psikolojik kazanım
Gelişimsel olarak çocuk için önemli eşiklerden biri, “taşınan” konumundan “ilerleyen” konumuna geçiştir.
Bu geçiş, çocuğa şunu yaşatır: “Ben dünyada kendi yerimi alabiliyorum.”
Bu bedensel deneyim;
• özgüvenin,
• ayrılık anlarına dayanabilmenin,
• akran ilişkilerinde daha aktif olabilmenin
psikolojik altyapısını oluşturur. Sürekli taşınan çocuk, özerklik deneyimini zihinsel olarak değil, bedensel olarak kaçırır. Oysa çocuk, büyümeyi önce bedeniyle hisseder.
Bebeksilikten çıkış: Bedensel bir geçiştir
Bebeklikten çocukluğa geçiş, sadece “artık büyüdün” demekle olmaz. Çocuk bu geçişi;
• yürüyerek,
• kendi bedenini taşıyarak,
• mesafeyle başa çıkarak yaşar.
Bu deneyimler, çocuğun iç dünyasında “büyüyorum” duygusunu kurar. Bu duygu, duygusal dayanıklılık ve öz düzenleme için temel bir yapı taşıdır.
Ne önerilebilir?
2 yaş ve sonrasında, çocuğun gelişimsel ihtiyaçları doğrultusunda:
• kısa mesafelerde yürüyerek ilerleme,
• scooter,
• denge bisikleti,
• ebeveyn kontrollü bisiklet
gibi seçenekler destekleyicidir.
Elbette hava koşulları, çocuğun o günkü bedensel durumu, özel ihtiyaçlar ve günlük yaşamın gerçekliği dikkate alınmalıdır. Buradaki vurgu, “puset kullanmak yanlış” değil; pusetin bebeklik dönemi aracı olduğu ve 2 yaş sonrasında sürekli kullanımının gelişimsel olarak destekleyici olmadığı gerçeğinin görünür kılınmasıdır. Küçük görünen bu bedensel geçiş, çocuğun psikolojik olarak “bebeksilikten çıkışı” için güçlü ve sessiz bir eşiktir.
Uzman Psikolog Iraz Toros Suman